ဆောင်းပါး | Burma Independent Voice
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ပြည်နယ် ၁၃ ခုကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ ‘ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အခင်းအကျင်း ကွန်ဂရက်’ (Second Continental Congress) စုဝေးပြီး လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြတာ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ပြည့်ပြီဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအချိန်တုန်းက အမေရိကန်ဟာ ဗြိတိန်နဲ့ စစ်ပွဲစတင်ဖြစ်ပွားနေတာ တနှစ်မက ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး နောက်ထပ် ခုနစ်နှစ်ကြာတဲ့အထိ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးကို ဆက်လက်ဆင်နွှဲခဲ့ရပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့မှာတော့ ‘အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု’ (United States of America) ဆိုတဲ့ နိုင်ငံသစ်တနိုင်ငံကို ကမ္ဘာ့မြေပုံပေါ်မှာ စတင်မွေးဖွားပေးလိုက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
တကယ်တော့ လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းထဲမှာ ဖော်ပြထားတဲ့ အတွေးအခေါ်တွေဟာ အသစ်အဆန်းကြီးတော့ မဟုတ်ပါဘူး။ ဗြိတိန်ဘုရင်စနစ်နဲ့ အမေရိကန်ကိုလိုနီတွေကြားက တင်းမာမှုတွေဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းက တောက်လောင်နေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်နောက်ကွယ်က ဒဿနပိုင်းဆိုင်ရာ အတွေးအခေါ်တွေဟာ ဥရောပတိုက်၊ အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နဲ့ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွေမှာလည်း ထင်ဟပ်နေခဲ့ပါတယ်။
ဘာမင်ဂမ်တက္ကသိုလ်က အမေရိကန်သမိုင်းပါမောက္ခ တွမ် ကတ်တာဟမ် (Tom Cutterham) ရေးသားခဲ့သလိုပဲ၊ အမေရိကန်တော်လှန်ရေးသမားတွေကို စိတ်ဓာတ်ခွန်အားပေးခဲ့တဲ့ အတွေးအခေါ်တွေဟာ ဗြိတိန်နိုင်ငံကိုယ်တိုင်မှာ ရှိနေတဲ့ အဂတိလိုက်စားမှု၊ အနည်းစုအာဏာရှင်စနစ် (Oligarchy) နဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းဆိုင်ရာ အာဏာရှင်ဆန်မှုတွေအပေါ် မေးခွန်းထုတ်ချက်တွေနဲ့ နှစ်ပေါင်းများစွာ နီးကပ်စွာ ဆက်နွှယ်နေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
သူက ဗြိတိန်ရဲ့ အာဏာရှင်ဆန်မှုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ရေးသားခဲ့ကြတဲ့ သောမတ်စ် ပိန်း (Thomas Paine)၊ ဂျွန် ဝီလ်ခ်စ် (John Wilkes)၊ ဂရန်ဗီးလ် ရှာ့ပ် (Granville Sharp) နဲ့ ကတ်သရင်း မက်ကောလေး (Catharine Macaulay) တို့လို ပညာရှင်တွေကို ထောက်ပြခဲ့ပါတယ်။
မက်ကောလေးက မင်းဘုရင်တပါးရဲ့ အာဏာဆိုတာ အုပ်ချုပ်သူနဲ့ အုပ်ချုပ်ခံလူထုကြားက ‘ကတိကဝတ်ပဋိညာဉ်’ အပေါ်မှာပဲ အခြေခံတာဖြစ်ပြီး၊ အကယ်၍ ဘုရင်ဘက်က ဒီကတိကဝတ်ကို ဖောက်ဖျက်ရင် အဲဒီအာဏာဟာ အလိုအလျောက် ပျက်ပြယ်သွားတယ်လို့ စောဒကတက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီအတွေးအခေါ်ဟာ ဘင်ဂျမင် ဖရန်ကလင် (Benjamin Franklin) ရဲ့ အမေရိကန်လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းအပေါ် ပံ့ပိုးမှုတွေကို စိတ်ကူးဉာဏ်ကွန့်မြူးစေခဲ့တယ်လို့ ဆိုကြပါတယ်။ ပါမောက္ခ ကတ်တာဟမ်ဟာ အမေရိကန်တွေ သူတို့ရဲ့ ကိုလိုနီသခင်တွေကို တွန်းလှန်ဖို့ ကြိုးပမ်းမှုကို ဝန်းရံကူညီပေးခဲ့ကြတဲ့ ဗြိတိန်နိုင်ငံသားတွေရဲ့ အကြောင်းကိုလည်း ပုံဖော်တင်ဆက်ခဲ့ပါတယ်။
– သမိုင်းကို ဘယ်သူပြောမလဲ – ၂၅၀ ပြည့် မွေးနေ့ကြားက ပြင်းထန်တဲ့ အက်ကွဲကြောင်း
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ နှစ် ၂၅၀ ပြည့် မွေးနေ့ပွဲကို ကျင်းပတဲ့ ယခုအချိန်ဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံအတွင်း အုပ်စုကွဲမှုတွေ အလွန်နက်ရှိုင်းနေတဲ့ အချိန်နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေပါတယ်။ သီးခြားအဖွဲ့အစည်း နှစ်ခုကနေ ပြိုင်ဘက်ပွဲစဉ်တွေအဖြစ် ခွဲခြားပြီး အထိမ်းအမှတ်ပွဲတွေကို စီစဉ်နေကြတဲ့အထိပါပဲ။ ပထမအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ “ America250” ကို ၂၀၁၆ ခုနှစ်က အမေရိကန်ကွန်ဂရက်က ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမားက လက်မှတ်ရေးထိုး အတည်ပြုပေးခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ဒါက ပါတီစွဲကင်းတဲ့ မျှတတဲ့ကော်မတီတစ်ခုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့တာပါ။
နောက်ထပ်အဖွဲ့တခုဖြစ်တဲ့ “ Freedom250” ကိုတော့ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ လက်ရှိသမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်က စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့တာဖြစ်ပြီး၊ ဒါဟာ သမ္မတရဲ့ အမေရိကန်အပေါ် ထားရှိတဲ့ သူ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင်အမြင်ကို ရှေ့တန်းတင်ထားတဲ့ ပါတီစွဲပြင်းထန်တဲ့ ပြသမှုတခုအဖြစ်ကလွဲလို့ တခြားမမြင်နိုင်ပါဘူး။
ဒီအခြေအနေဟာ အမေရိကန်သမိုင်းအပေါ် နိုင်ငံတွင်းမှာ အကြီးအကျယ် ငြင်းခုံနေကြတဲ့ အခြေအနေကို ထင်ဟပ်နေတယ်လို့ ဘုန်းမောက်တက္ကသိုလ် (Bournemouth University) က အမေရိကန်အခြေခံဥပဒေကျွမ်းကျင်သူ အင်ဒရီယာ လူ့စ် ဂျာမန် (Andrea Loux Jarman) က ရေးသားထားပါတယ်။ ဂျာမန် မှတ်ချက်ပြုသလိုပဲ ထရန့်ရဲ့ ဒုတိယမြောက် သမ္မတသက်တမ်းအစောပိုင်းမှာပဲ သူက ‘အမေရိကန်သမိုင်းမှာ အမှန်တရားနဲ့ အသိတရားကို ပြန်လည်အသက်သွင်းခြင်း’ (Restoring Truth and Sanity to American History) ဆိုတဲ့ သမ္မတအမိန့်တရပ်ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ဒါဟာ ထရန့်အစိုးရအဖွဲ့က ‘Woke History’ (လစ်ဘရယ်ဆန်လွန်းသော သမိုင်းအမြင်) လို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အရာတွေကို ပစ်မှတ်ထား တိုက်ခိုက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအမိန့်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတခုအနေနဲ့ ပြတိုက်တွေမှာရှိတဲ့ သတင်းအချက်အလက်ဘုတ်ပြားတွေကို ဖယ်ရှားတာ (သို့မဟုတ်) ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးသားတာတွေ ပါဝင်လာပါတယ်။ အဲ့ဒီအမိန့်ထဲမှာ “အတိတ်က ဒါမှမဟုတ် လက်ရှိရှင်သန်ဆဲ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတွေကို (ကိုလိုနီခေတ်က လူတွေအပါအဝင်) မလျော်မကန် သေးသိမ်အောင် မလုပ်ရဘူး” လို့ ဖော်ပြထားပြီး၊ ပညာပေးအချက်အလက်တွေဟာ “အမေရိကန်လူထုရဲ့ အောင်မြင်မှုတွေနဲ့ တိုးတက်မှုတွေရဲ့ ကြီးမြတ်မှုအပေါ်မှာပဲ အာရုံစိုက်ရမယ်” လို့ ဆိုပါတယ်။
အထူးပြောနေစရာမလိုဘဲ ထရန့်အစိုးရရဲ့ ပစ်မှတ်စာရင်းထဲမှာ ပါဝင်နေတဲ့ ‘Woke History’ တွေထဲက တခုကတော့ ပြတိုက်တွေနဲ့ ပြခန်းတွေမှာ ပြသထားတဲ့ ‘ကျွန်စနစ်ရဲ့ ဆိုးရွားရက်စက်မှု’ ဆိုင်ရာ သမိုင်းအချက်အလက်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပြဿနာဟာ မဖြေရှင်းနိုင်ခင်မှာ တရားရုံးချုပ် (Supreme Court) အထိ ရောက်ရှိသွားဖို့ ရှိနေတယ်လို့ ဂျာမန်က ရေးသားထားပါတယ်။
– ကတိကဝတ်စာချုပ်နှင့် လူမည်းအမေရိကန်တို့၏ ရုန်းကန်မှု
ဒီလိုမျိုး အတွေးအခေါ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တိုက်ပွဲတွေကြားထဲမှာ အာဖရိကန်-အမေရိကန် (လူမည်း) တွေက နိုင်ငံရဲ့သမိုင်းအပေါ် ကြီးမားစွာ ပံ့ပိုးပေးခဲ့မှုကို အလေးမထားဘဲ မကျော်လွန်သွားဖို့ အလွန်အရေးကြီးတယ်လို့ နော့တင်ဂမ်ထရန့်တက္ကသိုလ် (Nottingham Trent University) က အမေရိကန်သမိုင်းအထူးပြု ပညာရှင် ဂျန်နီ ဝုဒ်လေ (Jenny Woodley) က ထောက်ပြထားပါတယ်။
အမေရိကန်နိုင်ငံရဲ့ မျိုးဆက်တည်ထောင်သူ ဖခင်ကြီးတွေ (Founding Fathers) က ဗြိတိန်အုပ်ချုပ်ရေးကို တွန်းလှန်ဖို့ အတွေးအခေါ်တွေကို ပုံဖော်နေကြတဲ့ အချိန်တုန်းကတင်ပဲ (၁၇၇၂ ခုနှစ်မှာ) ဖိလစ် ဝှီတလေ (Phillis Wheatley) လို့ခေါ်တဲ့ ကျွန်ပြုခံထားရတဲ့ အမျိုးသမီးတဦးက သူမရဲ့ ကျွန်ဘဝကို “ဥပဒေမဲ့ လက်ရဲဇာတ်ရဲရှိလှတဲ့ အာဏာရှင်စနစ်က ဖန်တီးထားပြီး တိုင်းပြည်တခုလုံးကို ကျွန်ပြုဖို့ ရည်ရွယ်ထားတဲ့ သံခြေကျင်းကြီး” နဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ကဗျာတပုဒ် ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီနောက် နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာနီးပါးအကြာမှာတော့ မာတင်လူသာကင်း ဂျူနီယာ က သူ့ရဲ့ ကျော်ကြားလှတဲ့ “ I Have a Dream” မိန့်ခွန်းထဲမှာ လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းကို လူသားအားလုံးရဲ့ မွေးရာပါအခွင့်အရေးတွေကို အာမခံထားတဲ့ ‘ကတိကဝတ်ငွေလွှဲလက်မှတ်’ (Promissory note) တစ်စောင်အဖြစ် တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါတယ်။ သူက ‘တရားမျှတမှုဘဏ်ကြီး’ ဟာ ဒေဝါလီခံ ပျက်စီးသွားတာမျိုး မဟုတ်တဲ့အတွက် အမေရိကန်နိုင်ငံသားအားလုံးအနေနဲ့ ‘ဒီချက်လက်မှတ်ကို ငွေသားထုတ်ယူရမယ့်အချိန်’ ရောက်ပြီလို့ ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ အမေရိကန်က ဒီကတိကဝတ်စာချုပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ပြည့်ကို ဆင်နွှဲနေတဲ့ ယနေ့အချိန်မှာတော့ အဆိုပါ ‘တရားမျှတမှုဘဏ်ကြီး’ မှာ ငွေကြေးတွေ သိသိသာသာ ပြတ်လပ်နေပုံရတယ်လို့ ဝုဒ်လေက ဆိုပါတယ်။ ဒီမွေးနေ့ပွဲ အထိမ်းအမှတ်ဟာ အမေရိကန်နိုင်ငံသားအားလုံး အတူတကွ မျှဝေခံစားနိုင်တဲ့ပွဲ ဒါမှမဟုတ် အမေရိကန်အခြေခံဥပဒေရဲ့ အဖွင့်စကားလုံးအတိုင်း “ငါတို့ပြည်သူများ” (We the people) အားလုံးရဲ့ ပွဲဖြစ်ဖို့ လိုအပ်တယ်လို့ သူမက အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့ပါတယ်။
– ဒီမိုကရေစီ စမ်းသပ်ချက်အပေါ် ခြိမ်းခြောက်မှုများ
အမေရိကန်ဒီမိုကရေစီကို “စမ်းသပ်ချက်တစ်ခု” ဒါမှမဟုတ် “မပြီးဆုံးသေးတဲ့ ရုန်းကန်မှုတခု” အဖြစ် ရေးသားကြတာဟာ ထုံးစံလို ဖြစ်နေပါပြီ။ ဒီမိုကရေစီလုပ်ငန်းစဉ်ဟာ ဘယ်လောက်အထိ ထိလွယ်ရှလွယ်ဖြစ်နေလဲဆိုတာကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တုန်းက လူအုပ်ကြီးက အမေရိကန်လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ (Capitol) ကို စီးနင်းပြီး ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်ကို ကွန်ဂရက်က အတည်မပြုနိုင်အောင် ဟန့်တားဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်က သက်သေပြနေပါတယ်။ ထရန့်ကတော့ အဲဒီရွေးကောက်ပွဲဟာ သူ့ပြိုင်ဘက်တွေက မတရားခိုးယူသွားတာ ဖြစ်တယ်လို့ ယနေ့တိုင် အခိုင်အမာ ပြောဆိုနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ကံကောင်းထောက်မစွာပဲ အဲဒီနေ့မှာ ဒီမိုကရေစီက အောင်ပွဲခံနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ခရီးတလျှောက်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုဟာ အပြင်းအထန် စိတ်ဝမ်းကွဲခဲ့ရပြီး ဒီမိုကရေစီစနစ်ကိုယ်တိုင် အန္တရာယ်ကြုံခဲ့ရတဲ့ အခိုက်အတန့်တွေ အများကြီး ရှိခဲ့ပါတယ်။ ယောက် စိန့်ဂျွန် တက္ကသိုလ် (York St John University) က သမိုင်းပညာရှင် ဆာရာ ထရော့တ် (Sarah Trott) က အမေရိကန်ရဲ့ ဒီမိုကရေစီစမ်းသပ်ချက်ကြီးအတွက် အန္တရာယ်အရှိဆုံး ဖြစ်ခဲ့ရတဲ့ အခိုက်အတန့် ၅ ခုကို ရေးသားထားပါတယ်။
၁။ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် တင်းမာမှုများ (Tensions with France)
အမေရိကန် အခြေခံဥပဒေအတွက် ပထမဆုံးသော စိန်ခေါ်မှု က ၁၇၉၈ ခုနှစ်မှာ ဖြစ်လာခဲ့တာပါ။ အမေရိကန်နဲ့ ပြင်သစ်ကြား ရန်လိုမှုတွေ ဖြစ်လာချိန်မှာ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်က နိုင်ငံခြားသားနဲ့ ပုန်ကန်မှုဆိုင်ရာ ဥပဒေများ (Alien and Sedition Acts) ကို အတည်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အစိုးရဟာ ကြောက်ရွံ့မှုကို အသုံးချပြီး အစိုးရအရာရှိတွေကို ဝေဖန်သူတွေနဲ့ သတင်းစာတွေကို လိုက်လံဖမ်းဆီး တရားစွဲခဲ့တာကြောင့်၊ ဒါဟာ ဒီမိုကရေစီရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို နှိပ်ကွပ်တာ ဖြစ်တယ်လို့ ဝေဖန်ခံခဲ့ရပါတယ်။ နိုင်ငံတော် အန္တရာယ်ကြုံချိန်မှာ ပြည်သူတွေရဲ့ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ဘယ်လောက်အထိ အနစ်နာခံမလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ချန်ထားခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်ပါပဲ။
၂။ ပြည်တွင်းစစ် (The Civil War)
ဘယ်လို အကျပ်အတည်းကမှ ၁၈၆၁ ခုနှစ်မှာ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပြည်တွင်းစစ်လောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် စမ်းသပ်နိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိပါဘူး။ တောင်ပိုင်းပြည်နယ်တွေက ခွဲထွက်ဖို့ လုပ်ခဲ့တာကြောင့် အမေရိကန်သမိုင်းမှာ အပြင်းထန်ဆုံး စမ်းသပ်မှုဖြစ်တဲ့ ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားခဲ့ပါတယ်။ စစ်ပွဲအပြီးမှာ ပြည်ထောင်စုကြီးကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ခဲ့ပြီး ကျွန်စနစ်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့ပေမယ့်၊ နောက်ပိုင်းမှာတော့ အစိုးရက လူမည်းအမေရိကန်တွေရဲ့ အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ပေးဖို့ ပျက်ကွက်ခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းမှာ လူမျိုးရေးခွဲခြားမှုတွေကို နှစ်ပေါင်း ရာချီ ကျင့်သုံးခွင့်ပြုခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အခြေခံဥပဒေ ရှင်သန်နေရုံနဲ့တင် တရားမျှတမှုအပြည့်အဝ ရှိမနေနိုင်ဘူးဆိုတာကို သတိပေးလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ မက္ကာသီဝါဒ (McCarthyism)
၂၀ ရာစုကတော့ စိန်ခေါ်မှုအသစ်တွေကို သယ်ဆောင်လာခဲ့ပါတယ်။ စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလအတွင်း ကွန်မြူနစ်ဝါဒ ဩဇာလွှမ်းမိုးလာမယ့် အကြောက်တရားနဲ့ ဆိုဗီယက်သူလျှိုတွေ အန္တရာယ်တွေက အမေရိကန်လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။ အချို့သော အကြောက်တရားများသည် လက်တွေ့အခြေအနေအပေါ် အခြေခံနေသော်လည်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်ကနေ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အတွင်းက ‘ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ကွန်မြူနစ်အန္တရာယ် ကြောက်ရွံ့မှု အရှိန်အဟုန်’ က ဖန်တီးလိုက်တဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်က တရားဝင်လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေထက် ကျော်လွန်ပါတယ်။
စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလအတွင်း အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဂျိုးဇက် မက္ကာသီ ဦးဆောင်ပြီး ကွန်မြူနစ်အန္တရာယ်ကို အကြောင်းပြကာ “ ကြောက်ရွံ့မှု” ကို နိုင်ငံရေးလက်နက်အဖြစ် အသုံးချခဲ့ပါတယ်။ သက်သေမရှိဘဲ စွပ်စွဲချက်တွေ၊ သစ္စာစောင့်သိမှု စုံစမ်းစစ်ဆေးတာတွေကြောင့် လူပေါင်းထောင်ချီ အလုပ်ပြုတ်ပြီး ဘဝပျက်ခဲ့ရပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ကတော့ ခြိမ်းခြောက်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရချိန်မှာ ဒီမိုကရေစီ လူ့အဖွဲ့အစည်းတွေအနေနဲ့ နိုင်ငံသားတွေရဲ့ အရပ်ဘက်လွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိန်းသိမ်းဖို့ ဘယ်လောက်အထိ ရုန်းကန်ရလဲဆိုတာကို ပြသနေပါတယ်။
၄။ ဝါတာဂိတ် အရှုပ်တော်ပုံ (Watergate Scandal)
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ဝါတာဂိတ်အရှုပ်တော်ပုံက မတူကွဲပြားတဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ စိန်ခေါ်မှုတရပ်ကို ညွန်ပြခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။ ဝါရှင်တန်ဒီစီက ဒီမိုကရက်တစ် အမျိုးသားကော်မတီ ဌာနချုပ်တွင် သူခိုးဝင်ရောက်မှုအဖြစ် စတင်ခဲ့ရာမှ မကြာမီ ပိုမိုကျယ်ပြန့်တဲ့ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအဆင့်ကို ကူးပြောင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ သမ္မတ ရစ်ချက် နစ်ဆင်ကိုယ်တိုင် အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်ပြီး အမှားတွေကို ဖုံးကွယ်ဖို့ ကြိုးပမ်းခဲ့တာကို သတင်းထောက်တွေနဲ့ ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်က ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့တာကြောင့် နစ်ဆင်တယောက် ရာထူးကနေ နှုတ်ထွက်ခဲ့ရပါတယ်။ “ သမ္မတဟာ ဥပဒေအထက်မှာ ရှိသလား” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို ဖြစ်စေခဲ့ပေမယ့်၊ နောက်ဆုံးမှာတော့ အမေရိကန်ရဲ့ အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အာဏာဟန်ချက်ညီမှုစနစ် (Checks and balances) ကောင်းမွန်စွာ လည်ပတ်နိုင်တာကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
၅။ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ရွေးကောက်ပွဲ (The 2020 Election)
၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲ အငြင်းပွားမှုကတော့ အမေရိကန်သမိုင်းကြောင်းရဲ့ အလတ်ဆတ်ဆုံး အခန်းကဏ္ဍက လက်ရှိပစ္စုပ္ပန်နဲ့ အလွန်နီးကပ်နေဆဲဖြစ်ပါတယ်။ ဒီဖြစ်ရပ်ရဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာ အရေးပါမှုကို အခုချိန်ထိ ငြင်းခုံနေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်အပေါ် စိတ်ဝမ်းကွဲမှုတွေကနေ ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်နေ့မှာ လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ အကြမ်းဖက်စီးနင်းခံရတဲ့အထိ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး၊ အာဏာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ လွှဲပြောင်းပေးတဲ့ အစဉ်အလာကို စိန်ခေါ်ခံခဲ့ရပါတယ်။ ထရန့်ကို ထောက်ခံသူတွေက ဝါရှင်တန်ဒီစီက အမေရိကန် လွှတ်တော်အဆောက်အအုံကို အကြမ်းဖက်စီးနင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့တဲ့ ဖြစ်ရပ်က ရွေးကောက်ပွဲတွေရဲ့ တရားဝင်မှုနဲ့ ဒီမိုကရေစီ စံနှုန်းတွေ အပေါ် စိတ်ဝမ်းကွဲမှုတွေကို ပေါ်လွင်စေခဲ့ပါတယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့ တရားရုံးတွေနဲ့ လွှတ်တော်က လုပ်ငန်းစဉ်အတိုင်း အာဏာလွှဲပြောင်းမှုကို ပြီးမြောက်အောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ပေမယ့်၊ နိုင်ငံရေးအရ အစွန်းနှစ်ဖက်ကွဲမှုတွေနဲ့ ဒီမိုကရေစီရဲ့ ကျန်းမာရေးအပေါ် ရေရှည်မေးခွန်းထုတ်စရာတွေ ကျန်ရစ်ခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်သူတွေအနေနဲ့ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂၅၀ ပြည့်မြောက်ကို ကျင်းပဖို့ ပြင်ဆင်နေကြချိန်မှာ၊ မတူကွဲပြားတဲ့ သမိုင်းဖြစ်ရပ်တွေက ပြသနေတာက အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အစိုးရစနစ်တခုဟာ အလိုအလျောက် ရှင်သန်နေနိုင်ခြင်း မရှိဘူးဆိုတဲ့ အချက်ပဲဖြစ်ပါတယ်။
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရဲ့ အတွေ့အကြုံတွေထဲမှာ အံ့ဩစရာအကောင်းဆုံး အင်္ဂါရပ်ကတော့ အကျပ်အတည်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့တာသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ အဲ့အကျပ်အတည်းတွေနဲ့ အတူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ဘယ်လို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မလဲဆိုတဲ့ ‘ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုတွေ’ ကလည်း ဒီကနေ့အထိ အတူတကွ ရှင်သန်ကျန်ရစ်နေတာဖြစ်ပါတယ်။
ချုပ်ရရင်တော့ အမေရိကန်ရဲ့ အခြေခံဥပဒေအခြေပြု ဒီမိုကရေစီစနစ်ဆိုတာဟာ ပြီးပြည့်စုံသွားတဲ့ အောင်မြင်မှုတခု မဟုတ်ပါဘူး။ မျိုးဆက်တိုင်းက ပြန်လည်ဆန်းသစ်ပြီး စမ်းသပ်စစ်ဆေးနေရဆဲဖြစ်တဲ့၊ အမြဲတမ်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်နေရမယ့် စီမံကိန်းကြီးတခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။
