ဒေါ်နယ်ထရမ့် ဘာလို့ တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ တွေ့ဆုံချင်တာလဲ
ဆောင်းပါး | Burma Independent Voic
ဒေါ်နယ်ထရမ့်ဟာ ယခုနှစ် မေလအတွင်း တရုတ်နိုင်ငံကို သွားရောက်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံသမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။ ဒီခရီးစဉ်ဟာ ၂၀၁၇ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း အမေရိကန်သမ္မတတစ်ဦး အနေနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံကို ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်တဲ့ ခရီးစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီတွေ့ဆုံပွဲကို တရုတ်နိုင်ငံဘက်က စတင်ကမ်းလှမ်းခဲ့ခြင်း မဟုတ်ဘဲ၊ သမ္မတ ထရမ့်ကိုယ်တိုင်က တောင်းဆိုခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်။
ထရမ့်ဟာ ဘာလို့ တရုတ်နိုင်ငံကို သွားရောက်ပြီး သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နဲ့ တွေ့ဆုံချင်လဲဆိုတဲ့ မေးခွန်း ထွက်ပေါ်လာပါတယ်။ အကျဉ်းချုပ် အဖြေအနေနဲ့တော့ အမေရိကန် စီးပွားရေးကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ထရမ့်ဟာ သူ့ရဲ့ ပထမသက်တမ်းဖြစ်တဲ့ ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲကို စတင်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် သူ့ရဲ့ ဒုတိယသက်တမ်းအတွင်းမှာတော့ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲကို အရှိန်အဟုန်မြှင့်ခဲတာဟာ အမေရိကန်ကို ပြန်လည်ထိခိုက် စေခဲ့ပါတယ်။
အမေရိကန် စီးပွားရေးဟာ အမေရိကန်အလုပ်သမားတွေရဲ့ ဝယ်လိုအားကို ကျဆင်းစေပြီး ငွေကြေးဖောင်းပွမှု ဒဏ်ကို သိသိသာသာ ရင်ဆိုင်နေရပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ထရမ့်ရဲ့ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲနဲ့ အခွန်တိုးမြှင့်မှုတွေက ဒီအခြေအနေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခဲ့ပါတယ်။ ဒ့ါကြောင့် လက်ရှိမှာ အမေရိကန် နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ အသိုင်းအဝိုင်း (နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီ အပါအဝင်) က ဒီဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ တရုတ်နိုင်ငံက အသာစီးရနေတာကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသိအမှတ်ပြုထားကြပါတယ်။
ဒေါ်နယ်ထရမ့် နှင့် အတူ တရုတ်နိုင်ငံကို လိုက်ပါသွားသူတွေကတော့ အမေရိကန်၏ သြဇာအရှိဆုံး ဘီလီယံနာ သူဌေးကြီးတွေဖြစ်တဲ့ Tesla CEO Elon Musk ၊ Nvidia CEO Jensen Huang ၊ Apple CEO Tim Cook၊ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အစားထိုးပိုင်ဆိုင်မှု စီမံခန့်ခွဲရေးကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ Blackstone CEO Steven Schwarzman နှင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပိုင်ဆိုင်မှု စီမံခန့်ခွဲရေးကုမ္ပဏီဖြစ်တဲ့ BlackRock CEO Larry Frink လည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။ Steven Schwarzman ဟာ Wall Street မှာ လစာအများဆုံးရတဲ့ ကော်ပိုရိတ်အမှုဆောင်တဦးဖြစ်ပြီး၊ ထရမ့်ရဲ့ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးမှာလည်း အဓိက အလှူရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ သူတို့နဲ့အတူ Boeing၊ Cargill ၊ Citigroup ၊ GE Aerospace ၊ Goldman Sachs ၊ Micron နဲ့ Qualcomm တို့မှ CEO များလည်း ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
တရုတ်နိုင်ငံမှာ လူဦးရေ ၁.၄ ဘီလီယံ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ အိန္ဒိယပြီးရင် ကမ္ဘာပေါ်မှာ လူဦးရေ ဒုတိယအများဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး လူလတ်တန်းစား ဦးရေ အများဆုံး ရှိတဲ့နိုင်ငံလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်မှာ လူလတ်တန်းစား လူဦးရေ သန်း ၈၀၀ ကျော် ရှိပြီး၊ သူတို့ရဲ့ စုစုပေါင်း သုံးစွဲနိုင်စွမ်းမှာ ၇.၄ ထရီလီယံ ရှိပါတယ်။ ဒါဟာ အမေရိကန်၊ အိန္ဒိယ သို့မဟုတ် အခြားနိုင်ငံတွေရှိ လူလတ်တန်းစားတွေထက် သိသိသာသာ ပိုမိုကြီးမားပါတယ်။ အမေရိကန်အစိုးရက တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ဆင်နွှဲနေတဲ့ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲဟာ ထရမ့်လက်ထက်မှာသာမက ဂျိုးဘိုင်ဒင် လက်ထက်မှာလည်း ရှိခဲ့ကာ၊ ပါတီနှစ်ခုလုံးက ထောက်ခံခဲ့ကြတာပါ။
ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲဟာ အမေရိကန် ကော်ပိုရေးရှင်း အများအပြားကို ထိခိုက်စေခဲ့ပါတယ်။ ဂျန်ဆန်ဟွမ်ဟာ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံသို့ အကြိမ်ကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး၊ တရုတ်စျေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ရဖို့ အလွန်အမင်း လိုလားနေပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ Nvidiaဟာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အဆင့်မြင့်ချစ်ပ်ပြား စျေးကွက်၏ ၉၅% ကို ထိန်းချုပ်ထားခဲ့ဖူးသော်လည်း၊ ယခုအခါ ၀% သို့ ကျဆင်းသွားခဲ့တဲ့အတွက်ကြောင့်ပါ။
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်က ၉၅% ရှိခဲ့တဲ့ စျေးကွက်ဝေစုမှ ၀% သို့ ရောက်ရှိသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဂျန်ဆန်ဟွမ်ဟာ ထရမ့်နဲ့အတူ လိုက်ပါလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ထရမ့်ရဲ့ ပထမသက်တမ်းနဲ့ ဘိုင်ဒင်လက်ထက်မှာ အမေရိကန်အစိုးရဟာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် သိသာထင်ရှားတဲ့ ကန့်သတ်ချက်တွေ ချမှတ်ခဲ့ပြီး၊ တရုတ်နိုင်ငံ၏ AI ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို တားဆီးဖို့နဲ့ အမေရိကန်၏ AI ကဏ္ဍကို မမှီစေဖို့ အဆင့်မြင့်ချစ်ပ်ပြားတွေ တင်ပို့မှုကို ကန့်သတ်ခဲ့တဲ့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော်လည်း တရုတ်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန်က သူ့ရဲ့ အဆင့်မြင့်နည်းပညာကဏ္ဍကို ဖျက်ဆီးရန် ကြိုးပမ်းမှုကို လက်ပိုက်ကြည့်မနေခဲ့ပါဘူး။
တရုတ်အစိုးရဟာ ပြည်တွင်းချစ်ပ်ပြား လုပ်ငန်းကို ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်အတွက် အတိုးနှုန်းသက်သာတဲ့ ချေးငွေတွေ၊ ထောက်ပံ့ကြေးတွေနဲ့ အခြားသော ပံ့ပိုးကူညီမှုတွေမှာ ဒေါ်လာဘီလီယံပေါင်းများစွာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း တိုးတက်မှုများစွာ ရရှိခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန် သို့မဟုတ် Nvidiaကဲ့သို့ တိကျတဲ့အဆင့်သို့ မရောက်သေးသော်လည်း၊ လက်ရှိမှာ ကမ္ဘာ့စျေးကွက်၌ “ Legacy chips” ဟုခေါ်တဲ့ အနည်းငယ်ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ချစ်ပ်ပြားတွေ (၃ နာနိုမီတာ သို့မဟုတ် ၅ နာနိုမီတာကဲ့သို့ အဆင့်မြင့်ဆုံး မဟုတ်တဲ့ ချစ်ပ်ပြားများ) ကို လွှမ်းမိုးထားပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ တိုးတက်မှုများစွာ ရရှိခဲ့ပြီး၊ လာမည့်နှစ်တွေမှာ အမေရိကန်ကို မှီရုံသာမက သာလွန်သွားဖွယ် ရှိပါတယ်။ဒါကြောင့် ဂျန်ဆန်ဟွမ်လို အမေရိကန် ကော်ပိုရိတ်အမှုဆောင်တွေရဲ့ အငြင်းပွားမှုကတော့ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ဆင်နွှဲတဲ့ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲနဲ့ နည်းပညာစစ်ပွဲဟာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ထိခိုက်စေခဲ့သည်ဟူသောအချက် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ရေတိုမှာ နှစ်အနည်းငယ်မျှ အထောက်အကူပြုနိုင်သော်လည်း၊ ရေရှည်မှာတော့ သူတို့ကို အမှန်တကယ် ထိခိုက်စေလျက် ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် သူတို့ဟာ မဟာဗျူဟာအသစ်တခု ချမှတ်ရန် ထရမ့်နဲ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နေကြတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအရာအားလုံးက ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး၏ ကြီးမားတဲ့ အပြောင်းအလဲကို ထင်ဟပ်စေပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အရေးအကြီးဆုံး ကုန်ထုတ်လုပ်မှုနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ တခုတည်းသော ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ထိပ်သီးအင်အားကြီးနိုင်ငံ ဖြစ်လာနေပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံတခုတည်းကပင် ကမ္ဘာ့ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကုန်ထုတ်လုပ်မှုပမာဏ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်ကို ကိုယ်စားပြုနေပြီး၊ ဒါဟာ အမေရိကန်၊ ဂျပန်၊ ဂျာမနီနဲ့ တောင်ကိုရီးယား အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံတွေ ပေါင်းစပ်ထားတာထက် ပိုမိုများပြားပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်း အမေရိကန် စီးပွားရေးဟာ ဘဏ္ဍာရေးအခြေပြု ဖြစ်လာပြီး စက်မှုလုပ်ငန်းတွေ လျော့နည်းလာခဲ့ရာ၊ အဓိက ကော်ပိုရေးရှင်းကြီး အများအပြားဟာ သူတို့ရဲ့ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကို ပြည်ပသို့ (အထူးသဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံသို့) ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကြပါတယ်။ လက်ရှိမှာ တရုတ်နိုင်ငံဟာ အဆင့်မြင့်ကုန်ထုတ်လုပ်မှုအတွက် ကမ္ဘာ့ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်၏ ဗဟိုချက် ဖြစ်နေပါြပီ။ Appleလို အမေရိကန် ကော်ပိုရေးရှင်း အများအပြားဟာ တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပသို့ သူတို့ရဲ့ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကို ရွှေ့ပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီမိုကရက်နဲ့ ရီပတ်ဘလစ်ကန် အစိုးရများဖြစ်ကြတဲ့ အိုဘားမား၊ ထရမ့်နဲ့ ဘိုင်ဒင် လက်ထက်မှာ ဝါရှင်တန်ဟာ ဒီကုမ္ပဏီတွေကို တရုတ်နိုင်ငံမှ သူတို့ရဲ့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို ရုပ်သိမ်းပြီး အိန္ဒိယကဲ့သို့ နိုင်ငံတွေသို့ ရွှေ့ပြောင်းရန် ဖိအားပေးခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် တရုတ်နိုင်ငံမှာ အလွန်ဆန်းပြားတဲ့ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက် ရှိနေတဲ့အတွက်ကြောင့် သူတို့ မရွှေ့ပြောင်းနိုင်ခဲ့ကြပါဘူး။ “ တရုတ်နိုင်ငံမှာ အစိတ်အပိုင်းငယ်တွေ၊ ကိရိယာတွေနဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်များအားလုံးကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်တဲ့ ပြည်တွင်းကုမ္ပဏီများစွာ ရှိပါတယ်။ ထို့ပြင် တရုတ်နိုင်ငံမှာ ကျွမ်းကျင်လုပ်သားတွေ ရှိနေသဖြင့် အမေရိကန်အစိုးရ၏ ဖိအားပေးမှုတွေ ရှိလင့်ကစား ဒီအမေရိကန် ကော်ပိုရေးရှင်းကြီး အများအပြားအတွက် တရုတ်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပါဘူး။ Tesla ဟာ ဒီအချက်ရဲ့ အကောင်းဆုံး ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။”
Tesla ရဲ့ CEO ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး ဘီလီယံနာ ဖြစ်သူ အီလွန်မတ်စ်ဟာ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ထရမ့်၏ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ မဲဆွယ်စည်းရုံးရေးမှာ အကြီးဆုံး အလှူရှင် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။Tesla လျှပ်စစ်ကားတွေရဲ့ ထက်ဝက်ကျော်ကို ရှန်ဟိုင်းရှိ Gigafactory မှာ ထုတ်လုပ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အလွန်သရော်စာဆန်လှတာကတော့ မတ်စ်ဟာ သူရဲ့ Teslaကား ထက်ဝက်ကို တရုတ်နိုင်ငံမှာ ထုတ်လုပ်နေစဉ်၊ အမေရိကန်စျေးကွက်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံ၏ ပြိုင်ဆိုင်မှုမှာ Teslaကို ကာကွယ်ရန် အမေရိကန်အစိုးရထံ အကာအကွယ်ပေးရေး အစီအမံတွေ ချမှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
တရုတ် လျှပ်စစ်ကားများအပေါ် အမေရိကန်၏ အခွန်စည်းကြပ်မှုများ ၂၀၂၄ ခုနှစ် ဘိုင်ဒင် သမ္မတဖြစ်စဉ်က အီလွန်မတ်စ်ဟာ Teslaကို ကာကွယ်ရန် ကုန်သွယ်ရေးအတားအဆီးတွေ ချမှတ်ပေးဖို့ တောင်းဆိုခဲ့ပါတယ်။ ထို့နောက် သီတင်းပတ်အနည်းငယ်အကြာမှာ ဘိုင်ဒင်က တရုတ်လျှပ်စစ်ကားတွေအပေါ် ၁၀၀% အခွန်စည်းကြပ်မှု ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်မှာ တရုတ်လျှပ်စစ်ကားတစ်စီး ရရှိဖို့ မဖြစ်နိုင်သလောက် ဖြစ်သွားသဖြင့် Teslaသည် အမေရိကန်စျေးကွက်ကို ဆက်လက်လွှမ်းမိုးထားနိုင်ခဲ့ပြီး၊ BYD ကဲ့သို့သော တရုတ်လျှပ်စစ်ကား ထုတ်လုပ်သူတွေဟာ ကမ္ဘာ့စျေးကွက်ကို လွှမ်းမိုးထားခဲ့ကြပါတယ်။
BYD ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းမှာ လျှပ်စစ်ကား အရောင်းရဆုံးအဖြစ် Teslaကို ကျော်တက်သွားခဲ့ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဖို့ဒ် ရဲ့CEO က တရုတ်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန် မော်တော်ကားကုမ္ပဏီ အားလုံးကို လုပ်ငန်းရပ်ဆိုင်းသွားအောင် လုပ်ဆောင်နိုင်ကြောင်း သတိပေးခဲ့ပါတယ်။ ဒီအရာအားလုံးဟာ အမေရိကန်၏ သြဇာအရှိဆုံး နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒအဖွဲ့အစည်းဖြစ်တဲ့ နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီက ထရမ့်နဲ့ ရှီကျင့်ဖျင်တို့ရဲ့ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ တရုတ်နိုင်ငံက အသာစီးရနေတယ်လို့ အဘယ်ကြောင့် ပြောကြားခဲ့သလဲဆိုတာ ရှင်းပြနေပါတယ်။
နိုင်ငံခြားဆက်ဆံရေးကောင်စီ၏ တရားဝင်ထုတ်ဝေမှုဖြစ်တဲ့ Foreign Affairs မဂ္ဂဇင်းမှာ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနနဲ့ အမျိုးသားလုံခြုံရေးကောင်စီမှာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသူ အမေရိကန်အစိုးရ အရာရှိဟောင်းတဦး၏ ဆောင်းပါးကို ဖော်ပြခဲ့ရာ၊ သူက အမေရိကန်ဟာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ပြီး ပေကျင်းမှာ ထင်ရှားတဲ့ အားသာချက်တွေ ရှိနေကြောင်းရေးသားခဲ့ပါတယ်။ ဒီအားသာချက်တွေဟာ မည်သည့်အရာတွေ ဖြစ်သလဲဆိုတာ အကျဉ်းချုပ် သုံးသပ်ကြည့်ကြပါစို့။ အကယ်၍ ကျွန်ုပ်တို့ဟာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလသို့ ပြန်သွားမယ်ဆိုရင် ထရမ့်ဟာ သူခေါ်ဆိုတဲ့ “ လွတ်မြောက်ရေးနေ့” မှာ ထွက်ပေါ်လာပြီး ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ နိုင်ငံတွေအပေါ် အခွန်တိုးမြှင့်မှုတွေ ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် ထရမ့်၏ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲ၏ အဓိကပစ်မှတ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။
တချိန်က ထရမ့်ဟာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ယာယီအားဖြင့် ၁၄၅% အထိ အခွန်စည်းကြပ်ခဲ့ဖူးပါတယ်။ ဒါဟာ ထိုအချိန်မှာ ကုန်သွယ်မှု ပိတ်ဆို့ခြင်းမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် နောက်ဆုံးမှာ ထရမ့်ဟာ နောက်ဆုတ်ခဲ့ရပြီး၊ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှာ တရုတ်သမ္မတနဲ့ တွေ့ဆုံကာ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲကို တစ်နှစ်ကြာ ရပ်စဲရန် သဘောတူခဲ့ကြပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ အမေရိကန်ဟာ တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ဆင်နွှဲတဲ့ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲမှာ သိသိသာသာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့တဲ့အတွက်ကြောင့်ပါ။ ထိုကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲကို ထရမ့်က သူ့ရဲ့ ပထမသက်တမ်းမှာ စတင်ခဲ့ပြီး၊
ဘိုင်ဒင်က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကာ၊ ထရမ့်က သူ့ရဲ့ ဒုတိယသက်တမ်းမှာ အကြီးအကျယ် တိုးချဲ့ခဲ့ပါတယ်။ အဆုံးသတ်မှာ ဆယ်စုနှစ်တခုနီးပါး ကြာပြီးနောက် အမေရိကန်ဟာ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲမှာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံက အနိုင်ရခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်ရဲ့ အဓိက မီဒီယာအများအပြားက တရုတ်နိုင်ငံအပေါ် ဆင်နွှဲတဲ့ အမေရိကန်၏ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲဟာ ဆိုးရွားစွာ မိမိကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ထိခိုက်စေခဲ့ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ အမေရိကန် မူဝါဒချမှတ်သူတွေဟာ အလွန်ထောင်လွှားကြပြီး တရုတ်နိုင်ငံကို လျှော့တွက်ခဲ့ကြတဲ့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ သူ့တို့မှာ လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်း အလွန်များပြားတယ်လို့ ယုံကြည်ခဲ့ကြပါတယ်။ ထရမ့်၏ ဘဏ္ဍာရေးအတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သူ ဝေါစထရိမှ ဘီလီယံနာ ဟက်ချ်ဖန်းမန်နေဂျာ Scott Bessant ဟာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲ အဆင့်သစ် စတင်ချိန်မှာ ရုပ်မြင်သံကြား၌ ပြောကြားခဲ့ရာ၊ အမေရိကန်မှာ ဖဲချပ်အားလုံး ရှိနေပြီး တရုတ်နိုင်ငံမှာတော့ ရှုံးမည့်ဖဲချပ်နဲ့ ကစားနေရတယ်လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်။ သို့သော် ဒါဟာ လက်တွေ့နဲ့ လုံးဝဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
တရုတ်နိုင်ငံမှာ လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်း သိသိသာသာ ပိုမိုများပြားခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ လွန်ခဲ့တဲ့ ဆယ်စုနှစ်အတွင်း တရုတ်နိုင်ငံဟာ သူရဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ ကုန်သွယ်မှုကို ကွဲပြားအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ အမေရိကန်က တရုတ်စီးပွားရေးဟာ အမေရိကန်စျေးကွက်မပါဘဲ ရပ်တည်နိုင်မှာ မဟုတ်ဟု ယူဆခဲ့ပါတယ်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များသို့ ပြန်သွားရင် တရုတ်ကုန်သွယ်မှုရဲ့ လေးပုံတပုံဟာ အမေရိကန်နဲ့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး တရုတ်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန်စျေးကွက်သို့ တင်ပို့မှုအပေါ် အလွန်အမင်း မှီခိုနေခဲ့ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။ဒါပေမဲ့ ၂၀၁၆ ခုနှစ်ကတည်းက တရုတ်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန် စီးပွားရေးမှ ခွဲထွက်ကာ ကွဲပြားအောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ အရေးအကြီးဆုံး ပို့ကုန်စျေးကွက် မဟုတ်တော့ပါဘူး။ အမှန်စင်စစ် တရုတ်နိုင်ငံဟာ လက်ရှိမှာ အမေရိကန် သို့မဟုတ် ဥရောပသမဂ္ဂတခုလုံးထက် အာဆီယံ (အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများ) နဲ့ ပိုမိုကုန်သွယ်မှု ပြုလုပ်နေပါတယ်။ အရှေ့တောင်အာရှနဲ့ အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာ့တောင်ခြမ်း နိုင်ငံတွေဟာ ပိုမိုအရေးပါတဲ့ ကုန်သွယ်ဖက်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြပါတယ်။
ထရမ့်က သူ့အနေနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံ၏ အမေရိကန်စျေးကွက်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်ကို မြင့်မားတဲ့ အခွန်နှုန်းထားတွေနဲ့ ဖြတ်တောက်နိုင်ပြီး ပေကျင်းအား သူ့ရဲ့တောင်းဆိုချက်အားလုံးကို လိုက်လျောရန် ဖိအားပေးနိုင်တယ်လို့ ယူဆခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ထရမ့်က အခြားနိုင်ငံအများအပြားအပေါ် လုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ နည်းလမ်းဖြစ်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ အမေရိကန်ရဲ့ တဖက်သတ် အခွန်စည်းကြပ်မှုများကို အမှန်တကယ် ပြန်လည် ခုခံကာကွယ်ခဲ့တဲ့ နိုင်ငံအနည်းငယ်ထဲက တနိုင်ငံ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီနောက် တရုတ်နိုင်ငံဟာ နောက်တဆင့်ကို တက်လှမ်းခဲ့ပါတယ်။
ပေကျင်းဟာ အမေရိကန်သို့ မြေရှားတင်ပို့မှုကို ကန့်သတ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ အလွန်ကြီးမားတဲ့ တုန်လှုပ်မှုတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ အမေရိကန်၏ စစ်ဘက်-စက်မှုအစုအဖွဲ့ (Military-industrial complex) နဲ့ အမေရိကန် နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးတွေဟာ တရုတ်နိုင်ငံကလာတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်တွေနဲ့ Rare earth တွေအပေါ် အလွန်အမင်း မှီခိုနေရတဲ့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဟာ တရုတ်နိုင်ငံက အမေရိကန်အပေါ် လွှမ်းမိုးထားနိုင်တဲ့ ကြီးမားတဲ့ အချက်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။ ဒီအကြောင်းအရာကို ၂၀၂၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလက ထရမ့်နဲ့ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်တို့၏ ယခင်တွေ့ဆုံပွဲမှာ ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး၊ ယခု ၂၀၂၆ခုနှစ် မေလ တွေ့ဆုံပွဲတွေမှာလည်း အဓိက ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်မှာ သေချာပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ အဆင့်မြင့်နည်းပညာ အများအပြားကို Rare earth မပါဘဲ ထုတ်လုပ်၍မရနိုင်တဲ့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။တရုတ်နိုင်ငံဟာ ကမ္ဘာ့ရှားပါးမြေရှား ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်ကို လုံးဝလွှမ်းမိုးထားပါတယ်။ ဒီလောက်တင် မကသေးပါဘူး။
အရေးကြီးတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်များ ထုတ်လုပ်တဲ့ နိုင်ငံများကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် တရုတ်နိုင်ငံဟာ ကြေးနီ၊ နီကယ်၊ အလူမီနီယမ်၊ လီသီယမ်နဲ့ ကိုဘော့လ် ထုတ်လုပ်မှုမှာ အလွန်ကြီးမားတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေတာကို မြင်တွေ့နိုင်ပါတယ်။ တရုတ်နိုင်ငံဟာ အလွန်အရေးပါတဲ့ အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပြီး၊ မြေရှား၊ မန်ဂနိစ်နဲ့ ဂရပ်ဖိုက် ထုတ်လုပ်မှုမှာတော့ တရုတ်နိုင်ငံက လုံးဝလွှမ်းမိုးထားကာ အစားထိုးစရာ မရှိပါဘူး။ ဒါကြောင့် အမေရိကန်၏ ရန်လိုတဲ့ ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲကို တုံ့ပြန်တဲ့အနေနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံက ဒီတင်ပို့မှု ကန့်သတ်ချက်များကို ကြေညာခဲ့တဲ့အခါ၊ ဒါဟာ အမေရိကန် နည်းပညာကုမ္ပဏီကြီးတွေအတွက် ကြီးမားတဲ့ ထိုးနှက်ချက် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
ကော်ပိုရဲရှင်းကြီးတွေက အမေရိကန်အစိုးရ မူဝါဒကို မည်သို့ ဆုံးဖြတ်ပေးသလဲဆိုတာ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ အမေရိကန် စစ်ဘက်-စက်မှုအစုအဖွဲ့အတွက်လည်း ကြီးမားတဲ့ ထိုးနှက်ချက် ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ အမေရိကန်စစ်တပ်ဟာ တရုတ်နိုင်ငံက အဓိက တူးဖော်ပြီး သန့်စင်ထုတ်လုပ်တဲ့အရေးကြီးတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်တွေနဲ့ အထူးသဖြင့် Rare earth ကို လိုအပ်နေတဲ့အတွက်ကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီတရုတ်သတ္တုတွင်းထွက်များကို မရရှိနိုင်ရင် အမေရိကန်စစ်တပ်ဟာ လည်ပတ်နိုင်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ထို့ကြောင့် Foreign Policy မဂ္ဂဇင်းက ထရမ့်-ရှီ ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၏ Rare earth ဖဲချပ်က လွှမ်းမိုးနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း အမေရိကန်အစိုးရဟာ အရေးကြီးတဲ့ သတ္တုတွင်းထွက်တွေအတွက် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်အသစ်တစ်ခု ဖန်တီးရန် အလွန်အမင်း အာရုံစိုက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအစီအစဉ်ဟာ ထရမ့်၏ ပထမသက်တမ်းမှာ စတင်ခဲ့ပြီး ဘိုင်ဒင်လက်ထက်မှာ အရှိန်အဟုန်မြှင့်ခဲ့ကာ ထရမ့်၏ ဒုတိယသက်တမ်းမှာလည်း ဆက်လက်လုပ်ဆောင်လျက် ရှိပါတယ်။ အမှန်စင်စစ် ယခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလမှာ ထရမ့်၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး မာကို ရူဘီယိုဟာ နိုင်ငံပေါင်းများစွာမှ ကိုယ်စားလှယ်များကို ဝါရှင်တန်သို့ ဖိတ်ကြားပြီး “ အရေးကြီးသတ္တုတွင်းထွက်များဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဆင့် အစည်းအဝေး” ကို ကျင်းပခဲ့ပါတယ်။ ဒီအစည်းအဝေးကို ကျင်းပခဲ့ခြင်းကတော့ အမေရိကန်အနေနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံကို ဖယ်ထုတ်တဲ့ အရေးကြီးသတ္တုတွင်းထွက် ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်အသစ်တစ်ခု ဖန်တီးရန် အခြားနိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဖြစ်ပါတယ်။
ထရမ့်အစိုးရဟာ “ Pax Silica” ဟုခေါ်တဲ့ အစီအစဉ်သစ်တစ်ခုကိုလည်း ဖန်တီးခဲ့ပြီး၊ အမေရိကန်နဲ့ မဟာမိတ်နိုင်ငံအချို့ ပူးပေါင်းကာ ချစ်ပ်ပြားတွေနဲ့ အဆင့်မြင့်နည်းပညာ ကုန်ထုတ်လုပ်မှုကို အလေးပေးတဲ့ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်အသစ်တစ်ခု ဖန်တီးရန် ကြိုးပမ်းနေကြပါတယ်။ အမေရိကန်ဟာ အိန္ဒိယနိုင်ငံကိုလည်း ဒီ Pax Silica အစီအစဉ်မှာ ပါဝင်ရန် အောင်မြင်စွာ ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်။ အမေရိကန်အစိုးရဟာ အမေရိကန် ကော်ပိုရဲရှင်းများကို သူတို့ရဲ့ စက်ရုံတွေနဲ့ ထောက်ပံ့ရေးကွင်းဆက်များကို တရုတ်နိုင်ငံပြင်ပသို့ ရွှေ့ပြောင်းစေပြီး အိန္ဒိယမှာ ပြန်လည်အခြေစိုက်ရန် ဒါမမဟုတ် မဟာမိတ်နိုင်ငံတွေမှာ အခြေစိုက်ရန် ကြိုးပမ်းမည်လို့ အိန္ဒိယကို ကတိပြုခဲ့ပါတယ်။ သို့သော်လည်း ဤလုပ်ငန်းစဉ်ဟာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာမြင့်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သီတင်းပတ်အနည်းငယ် (သို့မဟုတ်) လအနည်းငယ်အတွင်း ဖြစ်လာမှာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ရေတိုမှာ အမေရိကန်အနေနဲ့ တရုတ်နိုင်ငံနဲ့ ဆက်လက်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်မှတစ်ပါး အခြားရွေးချယ်စရာ မရှိပါဘူး။
ကာတိုချေ
