ဆောင်းပါး၊ | Burma Independent Voice
လွန်ခဲ့တဲ့ သီတင်းပတ်နှစ်ပတ်အတွင်း ရုရှားသမ္မတ ဗလာဒီမီယာ ပူတင်ဟာ အဓိကကျတဲ့ သံတမန်ရေး ထိုးစစ်တခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။ ကာဂျစ်စတန်နိုင်ငံ ဘစ်ရှ်ကက်ခ်၊ ရုရှားအရှေ့ဖျား ဗလာဒီဗော့စတော့ခ်နဲ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီတို့မှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ပွဲသုံးခုအပြင် ဗီယက်နမ်ခေါင်းဆောင်ရဲ့ ချစ်ကြည်ရေး ခရီးစဉ်အတွင်းမှာလည်း ပူတင်ဟာ အဓိက ခေါင်းဆောင် ၁၈ ဦးနဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီအထဲမှာ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ အီရန်၊ မလေးရှားနဲ့ တူရကီစတဲ့ Global South (ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်း ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ) ရဲ့ အင်အားကြီးနိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်တွေ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
ယူကရိန်းစစ်ပွဲအကြောင်းကတော့ အဲဒီဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့တာ သေချာပါတယ်။ ရုရှားဟာ လတ်တလောမှာ ယူကရိန်းအပေါ် တိုက်ခိုက်မှုတွေကို ပိုမိုအရှိန်မြှင့်လုပ်ဆောင်ခဲ့တာကြောင့် ယူကရိန်းစစ်ပွဲ ရှုံးနိမ့်သွားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ စိုးရိမ်မှုတွေ အနောက်အုပ်စုဘက်မှာ ပိုမို မြင့်တက်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမယ့်လည်း ရုရှားသမ္မတ ဦးဆောင်ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေရဲ့ အဓိက ဦးတည်ချက်ကတော့ အခြားအရာတခု ပိုဖြစ်နေခဲ့ပါတယ်၊ အဲဒါကတော့ လောင်စာဆီ၊ ကုန်သွယ်ရေးနဲ့ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေး လမ်းကြောင်းတွေပါပဲ။
ရုရှားဟာ Global South က မိတ်ဖက်အများအပြားနဲ့ ဆက်ဆံရေးကို ဘာကြောင့် ပိုမိုနက်ရှိုင်းအောင် လုပ်ဆောင်နေရသလဲ ဆိုတာနဲ့ ပူတင်ကို ဝိုင်းပယ်ဖို့ အနောက်အုပ်စုရဲ့ ကြိုးပမ်းမှုတွေအပေါ် ဒီတွေ့ဆုံမှုတွေက ဘာတွေ ဖော်ပြနေသလဲဆိုတာက အရေးကြီးပါတယ်။
လောင်စာဆီနဲ့ စွမ်းအင်လိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းခြင်း
လောင်စာဆီနဲ့ စွမ်းအင်လုံခြုံရေးဟာ မော်စကိုနဲ့ Global South မှ မိတ်ဖက်တွေအတွက် နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဘုံစိုးရိမ်စရာ တခုဖြစ်လာနေပါတယ်။ ရုရှားရဲ့ ရေနံချက်စက်ရုံတွေကို ပစ်မှတ်ထားတဲ့ ယူကရိန်းရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ရုရှားနိုင်ငံအတွင်း လောင်စာဆီ ပြတ်လပ်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါက ရုရှားအစိုးရကို ယခင်က သူတို့ကိုယ်တိုင် ရေနံတင်ပို့ခဲ့ဖူးတဲ့ ဘီလာရုစ်၊ တူရကီနဲ့ အိန္ဒိယစတဲ့ နိုင်ငံတွေထံကနေ ချက်လုပ်ပြီးသား လောင်စာဆီတွေကို ပြန်လည်တင်သွင်းဖို့ ဖိအားပေးလိုက်သလို ဖြစ်စေခဲ့ပါတယ်။
တချိန်တည်းမှာပဲ ကရင်မလင်ဟာ စွမ်းအင် တင်ပို့မှုတွေကို တိုးချဲ့ဖို့ ဆက်လက်တွန်းအားပေးနေပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ မွန်ဂိုးလီးယားကို ဖြတ်ပြီး ရုရှားကနေ တရုတ်နိုင်ငံကို နှစ်စဉ် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ကုဗမီတာ ဘီလီယံ ၅၀ ပို့လွှတ်မယ့် Power of Siberia 2 ဓာတ်ငွေ့ပိုက်လိုင်း စာချုပ်ကို အပြီးသတ်ဖို့ ပါဝင်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ အပတ်ကလည်း ရုရှားဟာ ဗီယက်နမ်မှာ မဟာဗျူဟာမြောက် ရေနံအရန်ဗဟိုဌာန သစ်တစ်ခု တည်ဆောက်ဖို့ သဘောတူညီချက်တစ်ခု လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ရုရှားဟာ နျူကလီးယားစွမ်းအင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကိုလည်း တိုးချဲ့နေပြီး အဲဒီအကြောင်းအရာဟာ တူရကီသမ္မတ အာဒိုဂန်၊ ဗီယက်နမ်သမ္မတ တိုလမ် (ရုရှားသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီးစဉ်အတွင်း) နဲ့ အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် နာရင်ဒရာ မိုဒီတို့နဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတွေမှာ ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်။
Global South နိုင်ငံများနှင့် ဆက်ဆံရေး ပိုမိုနက်ရှိုင်းလာခြင်း
ရုရှားနဲ့ အနောက်အုပ်စုကြား ဖြစ်ပွားနေတဲ့ ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှု စစ်ပွဲဟာ Global South နဲ့ စီးပွားရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေး ဆက်ဆံရေးတွေကို ရုရှားနိုင်ငံရဲ့ ရပ်တည်ရှင်သန်ရေးနဲ့ အနာဂတ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့အတွက် အဓိက သော့ချက်ဖြစ်လာစေခဲ့ပါတယ်။
ရုရှားက အဓိကအခန်းကဏ္ဍကနေ ပါဝင်နေတဲ့ ချစ်ကြည်ရေး အစိုးရချင်း အဖွဲ့အစည်းနှစ်ခုဟာ အထူးအရေးပါလာနေပါတယ်။ ပထမတခုကတော့ ဘရာဇီး၊ တရုတ်၊ အီဂျစ်၊ အီသီယိုးပီးယား၊ အိန္ဒိယ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ အီရန်၊ ရုရှား၊ ဆော်ဒီအာရေးဗီးယား၊ တောင်အာဖရိကနဲ့ ယူအေအီးတို့ ပါဝင်တဲ့ ၁၁ နိုင်ငံစီးပွားရေးအုပ်စု BRICS ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
BRICS စီးပွားရေးအုပ်စုဟာ အခုအခါမှာ ကမ္ဘာ့ GDP ရဲ့ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို လွှမ်းမိုးထားပါတယ်။ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်က BRICS အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံတွေကြား ကုန်သွယ်မှုပမာဏဟာ ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁ ထရီလီယံထက် ကျော်လွန်ခဲ့ပါတယ်။
ဒုတိယအဖွဲ့ကတော့ ရှန်ဟိုင်း ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့ (SCO) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ဥရောပ၊ အာရှနဲ့ အင်ဒို-ပစိဖိတ် ဒေသတွင်း နိုင်ငံတွေပါဝင်တဲ့ နိုင်ငံရေးနဲ့ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုပါ။ ပူတင်ရဲ့ ပြောကြားချက်အရ ၂၀၂၅ ခုနှစ်မှာ SCO နဲ့ ရုရှားရဲ့ ကုန်သွယ်မှုပမာဏဟာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၄၀၀ ထက် ကျော်လွန်ခဲ့ပါတယ်။
ခြုံပြောရရင် လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်မှာ အာရှဒေသဟာ ရုရှားရဲ့ ကုန်သွယ်မှု ပမာဏတစ်ခုလုံးရဲ့ ၇၃.၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါ့ကြောင့် ဘစ်ရှ်ကက်ခ်၊ ဗလာဒီဗော့စတော့ခ်နဲ့ နယူးဒေလီတို့မှာ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ ဆွေးနွေးပွဲတိုင်းလိုလိုမှာ အာရှနဲ့ မော်စကိုရဲ့ ကုန်သွယ်ရေး လင့်ခ်တွေ ပါဝင်နေခဲ့တာ မဆန်းပါဘူး။
အရှေ့အလယ်ပိုင်း အကျပ်အတည်းကို ရှောင်ကွင်းခြင်း
အီရန်နဲ့ ချစ်ကြည်ရေး ဆက်ဆံရေး ရှိနေပေမယ့်လည်း ရုရှားနဲ့ သူရဲ့ မိတ်ဖက်တွေဟာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းသွားတဲ့ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနဲ့ ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းတွေမှာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ အနှောင့်အယှက်တွေကနေ ကင်းလွတ်ခွင့် မရကြပါဘူး။ ဒီအန္တရာယ်တွေကို လျှော့ချဖို့အတွက် ရုရှားဟာ အသစ်ပေါ်ပေါက်လာတဲ့ တိုက်ကြီးအချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေး ကွန်ရက်နှစ်ခုကို အစွမ်းကုန် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်နေပါတယ်။
ပထမတခုကတော့ ကက်စပီယံပင်လယ်နဲ့ အီရန်ကို ဖြတ်ပြီး ရုရှားရဲ့ ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းတွေကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ မွန်ဘိုင်းနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ကီလိုမီတာ ၇,၂၀၀ ရှည်လျားတဲ့ ရထား-ကား-ရေကြောင်း ပေါင်းစပ် International North-South Transport Corridor လမ်းကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလအတွင်းမှာ တွေ့ဆုံခဲ့တဲ့ အိန္ဒိယနဲ့ အီရန် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွေနဲ့လည်း ရုရှားက ဒီလမ်းကြောင်းအကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့တယ်လို့ သိရပါတယ်။
ဒုတိယတခုကတော့ အာတိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်းသွားတဲ့ မြောက်ဘက်ပင်လယ်ရေကြောင်း လမ်းကြောင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတခုအဖြစ် အာရှရဲ့ ရေခဲမရှိတဲ့ ဆိပ်ကမ်းတွေကို ရုရှားရဲ့ အာတိတ်ဆိပ်ကမ်းတွေနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတဲ့ ကီလိုမီတာ ၅,၆၀၀ ရှည်လျားတဲ့ Northern Sea Route ရေကြောင်းလမ်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဩဂုတ်လအတွင်းမှာ တရုတ်နိုင်ငံဟာ ဒီလမ်းကြောင်းအတိုင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းတွေကို ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် စတင်ခဲ့ပါတယ်။
ပုံမှန် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများမှသည် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အချက်ပြမှုများဆီသို့
ဒီလအတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ သံတမန်ရေး ထိုးစစ်တွေကနေ ရုရှားဟာ သိသာထင်ရှားတဲ့ အောင်မြင်မှုအချို့ကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။ ဗလာဒီဗော့စတော့ခ်မှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇.၇ ဘီလီယံတန်ဖိုးရှိ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွေနဲ့အတူ ဗီယက်နမ်နဲ့ အကျိုးအမြတ်များတဲ့ သဘောတူညီချက်အချို့ ရရှိခဲ့တဲ့အပြင် ပူတင်ဟာ နိုင်ငံရေးအရ အောင်မြင်မှုကိုလည်း ရယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ပထမချက်အနေနဲ့၊ အချို့သောအချိန်တွေမှာ စိန်ခေါ်မှုတွေ ရှိခဲ့ပေမယ့်လည်း ပူတင်ရဲ့ အခြားနိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေဟာ ယူကရိန်းစစ်ပွဲ ၅ နှစ်မြောက်ထဲ ရောက်ရှိလာချိန်မှာတောင်မှ မော်စကိုနဲ့ အနောက်အုပ်စုမဟုတ်တဲ့ အဓိက နိုင်ငံတကာ အင်အားကြီးတွေကြား ဆက်ဆံရေးဟာ ပထဝီနိုင်ငံရေးအရ ခိုင်မာစွာ တည်ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ပြသနေပါတယ်။
အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ် မိုဒီ၊ အင်ဒိုနီးရှားသမ္မတ ပရာဘိုဝို ဆူဘီယန်တိုနဲ့ ဗီယက်နမ်သမ္မတ တိုလမ်စတဲ့ ကမ္ဘာ့ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု အသစ်ပေါ်ထွက်လာတဲ့ စင်တာတွေရဲ့ ခေါင်းဆောင်တွေအတွက်တော့ ရုရှားနဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံတာဟာ သူတို့နိုင်ငံတွေရဲ့ “မဟာဗျူဟာမြောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်” (strategic autonomy) ဆိုတဲ့ အယူအဆပေါ် အခြေခံတဲ့ နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ ချဉ်းကပ်မှုရဲ့ အစိတ်ပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ CIA နဲ့ အမေရိကန် ဘဏ္ဍာရေးဌာန အကြီးအကဲများ၊ ရုရှား တာဝန်ရှိသူများကြား အဆင့်မြင့် ဆွေးနွေးမှုတွေ ပြုလုပ်နေချိန်မှာ အမေရိကန်နဲ့ သူရဲ့ မဟာမိတ်တွေကို ပြင်းထန်တဲ့ အချက်ပြမှုတစ်ခု ပေးလိုက်တာပါ။
ဒီလဆန်းပိုင်းမှာ အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်ဟာ သူရဲ့ ကိုယ်ပိုင်သံတမန်တွေကို မော်စကိုသို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ပူတင်ထံသို့ ဖုန်းဆက်သွယ်မှုတွေလည်း ပြုလုပ်ခဲ့ပါတယ်။
ဒုတိယအချက်အနေနဲ့၊ ရုရှားနဲ့ သူရဲ့ အာရှအဓိက မိတ်ဖက်တွေဟာ မဟာဗျူဟာမြောက် မိတ်ဖက် ဆက်ဆံရေး လင့်ခ်တွေကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းသွားမယ်လို့ ပူးတွဲ အချက်ပြခဲ့ကြပါတယ်။ အဲဒီအထဲမှာ ရုရှားရဲ့ ကျောက်မီးသွေး၊ ရေနံနဲ့ နျူကလီးယား စွမ်းအင်တွေကို တင်သွင်းခြင်းနဲ့ ချက်လုပ်ပြီးသား လောင်စာဆီတွေကို ရုရှားသို့ ပြန်လည်တင်ပို့ခြင်းဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်တွေ ပါဝင်ပါတယ်။
လောင်စာဆီ လုံခြုံရေးဟာ စက်တင်ဘာ ၁၈-၂၀ မှာ ကျင်းပမယ့် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲတွေ မတိုင်မီ ယူကရိန်းနဲ့ ပိုမိုပြင်းထန်လာတဲ့ စစ်ပွဲရဲ့ အကျိုးဆက်တွေကို လျှော့ချဖို့ ကြိုးပမ်းနေရတဲ့ ကရင်မလင်အတွက် ပြည်တွင်းအခြေအနေကို တည်ငြိမ်အောင် ထိန်းသိမ်းရာမှာ အထူးသဖြင့် ဆက်စပ်အရေးပါနေပါတယ်။
Global South နိုင်ငံများ၏ စိုးရိမ်မှုများ
ဒါပေမယ့်လည်း Global South က နိုင်ငံအများအပြားဟာ ယူကရိန်းမှာ မပြီးနိုင်မစီးနိုင် စစ်ပွဲကြီးဖြစ်လာနေတဲ့ အကျိုးဆက်တွေအတွက် ဆက်လက်စိုးရိမ်နေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပင်လယ်နက်အတွင်း ကုန်သင်္ဘောတွေကို လက်စားချေ တိုက်ခိုက်မှုတွေကြောင့် ဂျုံနဲ့ ကောက်ပဲသီးနှံများ ပြတ်လပ်သွားမှာကို စိုးရိမ်မှုတွေ ထွက်ပေါ်လာခဲ့ပါတယ်။
နိုဝင်ဘာလလယ်မှာ တရုတ်နိုင်ငံဟာ ၂၀၂၆ အာရှ-ပစိဖိတ် စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး (APEC) ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို လက်ခံကျင်းပတော့မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ပူတင်၊ ရှီကျင်းပင်နဲ့ ထရန့်တို့ကြား ပထမဆုံးအကြိမ် သုံးပွင့်ဆိုင် တွေ့ဆုံပွဲ ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ သုံးသပ်နေကြပါတယ်။
ဒီနေရာမှာတော့ မော်စကိုအနေနဲ့ စစ်ပွဲကို နိုင်ငံရေးနည်းလမ်းနဲ့ ဖြေရှင်းဖို့ မိတ်ဖက်နိုင်ငံတွေဆီကနေ ဖိအားပေးမှုတွေ ပိုမိုရင်ဆိုင်ရနိုင်ပါတယ်။ ဒီနိုင်ငံတွေဟာ အနောက်အုပ်စုနဲ့ ရုရှားကြားက ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့မှု စစ်ပွဲရဲ့ ရိုက်ခတ်မှုကို မခံစားချင်ကြသလို အဲဒီထဲကို ဆွဲသွင်းခံရတာကိုလည်း လုံးဝ လိုလားကြမည် မဟုတ်ပါဘူး။
About the Author
