ကြောင်တွေဟာ လူတွေကို တကယ်ပဲ လှည့်စားကြိုးကိုင်နေကြတာလား -

ကြောင်တစ်ကောင်ကို ၁၀ မိနစ်လောက် ပွတ်သပ်ပေးလိုက်ရုံနဲ့ သင့်ရဲ့ နှလုံးခုန်နှုန်း ပိုမြန်လာပြီး ငြိမ်သက်အေးဆေးစေတဲ့ အာရုံကြော စနစ် (parasympathetic activity) လှုပ်ရှားမှု ကျဆင်းသွားတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ကြောင်တွေဟာ စိတ်အေးချမ်းမှုကို ပေးစွမ်းနိုင်တယ်လို့ လူအများစု လက်ခံထားကြတဲ့ အယူအဆနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေပါတယ်။

ဒါပေမယ့် သတင်းခေါင်းစဉ်ကြီးတွေမှာ ဖော်ပြနေကြတာထက်စာရင် တကယ့် စမ်းသပ်တွေ့ရှိချက်က ပိုပြီး သေးငယ်သလို ပိုပြီးတော့လည်း ဂရုတစိုက် လေ့လာထားရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကြောင်တစ်ကောင်နဲ့ ၁၀ မိနစ်

ဒီစမ်းသပ်မှု ရလဒ်ရဲ့ နောက်ကွယ်က သုတေသနကို Tokyo University of Agriculture မှ Takumi Nagasawa နဲ့ အဖွဲ့က ၂၀၂၃ ခုနှစ်မှာ Animals ဂျာနယ်မှာ ထုတ်ဝေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇွန်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း ဂျပန်နိုင်ငံမှ ကြောင်ပိုင်ရှင် ၃၂ ဦးဟာ သူတို့ရဲ့ အိမ်တွေကနေ ပါဝင်ခဲ့ကြတာပါ။ စမ်းသပ်မှုမှာ သီးခြားနေ့ရက်တွေမှာ အလုပ်နှစ်ခုကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြရပါတယ်။ တခုက ကြောင်နဲ့ ၁၀ မိနစ်ကြာ လွတ်လပ်စွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံတာဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ခုက အနားယူတဲ့ အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။

သုတေသနအဖွဲ့ဟာ တံတွေးထဲက cortisol နဲ့ oxytocin ဟော်မုန်းတွေကို တိုင်းတာခဲ့သလို၊ နှလုံးခုန်နှုန်း ပြောင်းလဲမှုကို ကြည့်ပြီး အလိုအလျောက် အာရုံကြော စနစ် လှုပ်ရှားမှုကို စောင့်ကြည့်ခဲ့ကြပါတယ်၊ ဒါ့ပြင် ပုံမှန် စိတ်ခံစားမှု စကေးကို သုံးပြီး စမ်းသပ်မှု မတိုင်မီနဲ့ အပြီး စိတ်ခံစားချက် အခြေအနေကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပါတယ်။

ကြောင်နဲ့ ထိတွေ့ဆက်ဆံနေချိန်မှာ နှလုံးခုန်နှုန်းတွေ မြင့်တက်လာပြီး parasympathetic activity ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ အနားယူတဲ့ အခြေအနေမှာတော့ parasympathetic activity က ပြန်ပြီး မြင့်တက်လာခဲ့ပါတယ်။

စိတ်လှုပ်ရှားမှု ဆိုတာ ဘာလဲ

ဒီနေရာမှာပဲ သတင်းမီဒီယာတွေရဲ့ ဖော်ပြချက်တွေ လွဲမှားသွားတာ ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီ ခွဲခြားမှုက အလွန် အရေးကြီးပါတယ်။

ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှု ပုံစံက ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နိုးကြားမှုကို ပြသနေတာကြောင့် သုတေသီတွေက ယခင်က ယူဆထားတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု လျှော့ချရေး အယူအဆနဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေတဲ့ စှေ့ဆော်မှု အကျိုးသက်ရောက်မှု (excitability) လို့ ဖော်ပြခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ပိုင်ရှင်တွေရဲ့ ကိုယ်တိုင် အစီရင်ခံထားတဲ့ စိတ်ခံစားမှု စိတ်လှုပ်ရှားမှုကတော့ ထိတွေ့ဆက်ဆံနေစဉ်အတွင်း ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်တွေက ပိုမို လှုပ်ရှားနိုးကြားနေပေမယ့် သူတို့ ကိုယ်တိုင်ကတော့ ပိုပြီး တည်ငြိမ်သွားတယ်လို့ ခံစားခဲ့ရတာပါ။

ဒီသုတေသနက စိတ်ခံစားမှု နိုးကြားမှုကို ဖော်ပြနေတယ်လို့ ပြောတာဟာ ရလဒ်ရဲ့ တစ်ဝက်ကို ပြောင်းပြန်လှန်လိုက်သလို ဖြစ်နေပါတယ်။ စစ်မှန်တဲ့ တွေ့ရှိချက်ကတော့ ဒီတိုင်းတာမှု နှစ်ခုဟာ ဆန့်ကျင်ဘက် အစွန်းဆီ ရွေ့လျားသွားခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး၊ ဒါဟာ တစ်ခုတည်းကို လေ့လာတာထက် ပိုပြီး စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။

ဘာက ဒီအကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်စေတာလဲ

ဒီလေ့လာမှုမှာ နှလုံးခုန်နှုန်းနဲ့ cortisol ကြား၊ နောက်ပြီး cortisol နဲ့ oxytocin ကြားမှာလည်း ပေါင်းစပ် ဆက်နွယ်မှုတွေ ရှိနေတာကို တွေ့ရပါတယ်။

ပိုပြီး တိတိကျကျ ပြောရရင် ကြောင်ကို ပွတ်သပ်ပေးတဲ့ အကြိမ်ရေဟာ parasympathetic activity ပြောင်းလဲမှုနှုန်းနဲ့ ပြောင်းပြန် အချိုးကျနေပါတယ်။ ဆိုလိုတာက ပိုပြီး ပွတ်သပ်ပေးလေလေ၊ စနစ် ရွေ့လျားမှု ပိုပြီး ပြင်းထန်လေလေပါပဲ။

ဒါကြောင့် ရိုးရိုးရှင်းရှင်း အနီးအနားမှာ ရှိနေတာထက်စာရင် အပြန်အလှန် ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုကမှ ဒီအကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေတာပါ။ ဒါပေမယ့် လူ ၃၂ ဦးဆီက ရရှိတဲ့ ပေါင်းစပ် ဆက်နွယ်မှုတစ်ခုဟာ အကြောင်းရင်း တစ်ခုလုံးကို ရှင်းပြဖို့အတွက်တော့ ဝေးကွာနေပါသေးတယ်။

oxytocin ဟာ ကြောင်ရဲ့ ဟော်မုန်း ဖြစ်ပါတယ်

ဒီသုတေသနနဲ့အတူ မကြာခဏ ကိုးကားလေ့ရှိတဲ့ ဒုတိယ လေ့လာမှုတစ်ခုကတော့ ပိုင်ရှင်တွေရဲ့ oxytocin ကို တိုင်းတာခဲ့တာ မဟုတ်ဘဲ ကြောင်တွေရဲ့ oxytocin ကို တိုင်းတာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဟောင်းချန်း နဲ့ အဖွဲ့ဟာ Applied Animal Behaviour Science မှာ ၂၀၂၅ ခုနှစ် အစောပိုင်းက ထုတ်ဝေခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး၊ သီးသန့် အခြေစိုက် စမ်းသပ်မှု (secure base test) ကို အသုံးပြုပြီး သံယောဇဉ် ပုံစံ ၃ မျိုး (လုံခြုံမှုရှိသော၊ စိုးရိမ်စိတ်ရှိသော၊ ရှောင်လွှဲလိုသော) ခွဲခြားထားတဲ့ အိမ်မွေးကြောင် ၃၀ နဲ့ စမ်းသပ်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ သံယောဇဉ်ရှိတဲ့ ကြောင်တွေဟာ အပြန်အလှန် ထိတွေ့မှုကို ပိုပြီး စတင်လေ့ရှိကြတယ်၊ ထွက်ပြေးဖို့ ကြိုးစားတာ နည်းပါးကြသလို၊ ပိုင်ရှင်တွေဘက်ကလည်း အတင်းအကြပ် ထိတွေ့မှု ပြုလုပ်တာ နည်းပါးကြပါတယ်။ ဒါ့ပြင် ပိုင်ရှင်တွေ အစီရင်ခံတဲ့ အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေ နည်းပါးပြီး ကြောက်ရွံ့မှု စကေးလည်း ပိုမို နိမ့်ပါးကြပါတယ်။

ပိုင်ရှင်ရဲ့ အနီးအနားမှာ ကုန်လွန်ခဲ့တဲ့ အချိန်ဟာ လွတ်လပ်စွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံစဉ်အတွင်း ကြောင်ရဲ့ oxytocin မြင့်တက်လာမှုနဲ့ တိုက်ရိုက် အချိုးကျနေပါတယ်။

မူလ အခြေအနေတွေက ပိုမို ရှုပ်ထွေးစေပါတယ်

ဟော်မုန်း ရလဒ်တွေဟာ အနှစ်ချုပ် ဖော်ပြချက်တွေထက်စာရင် ပိုမို ရှုပ်ထွေးပြီး၊ သုတေသီတွေ ကိုယ်တိုင်လည်း အဲဒီလိုပဲ ပြောကြားထားပါတယ်။

လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ ကြောင်တွေဟာ နိမ့်ကျတဲ့ မူလ oxytocin အခြေအနေကနေ စတင်ခဲ့ကြပြီး ထိတွေ့ပြီးနောက်မှာ သိသိသာသာ မြင့်တက်လာခဲ့ပါတယ်။ စိုးရိမ်စိတ်ရှိတဲ့ ကြောင်တွေကတော့ မြင့်မားတဲ့ အခြေအနေကနေ စတင်ခဲ့ပြီး ပြန်လည် ကျဆင်းသွားခဲ့ပါတယ်။ ရှောင်လွှဲလိုတဲ့ ကြောင်တွေကတော့ သိသာထင်ရှားတဲ့ ပြောင်းလဲမှု မရှိခဲ့ပါဘူး။

လုံခြုံစိတ်ချရတဲ့ ကြောင်တွေမှာ oxytocin မြင့်တက်လာတာဟာ သူတို့ရဲ့ စတင်တဲ့ အမှတ် နိမ့်ပါးတာကြောင့် ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ သုတေသီတွေက မှတ်ချက်ပြုထားတာကြောင့် အဲဒီ မြင့်တက်မှုကို ချစ်ခင်မြတ်နိုးမှုရဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ တိုင်းတာမှုတစ်ခုအဖြစ် မယူဆဖို့ သတိပေးထားပါတယ်။

အတင်းအကြပ် ထိတွေ့မှုက ဆန့်ကျင်ဘက်ကို ဖြစ်စေပါတယ်

ဒီစနစ်ကို အပြည့်အဝ မရှင်းလင်းနိုင်သေးပေမယ့် နောက်ပိုင်း ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ သုတေသနတွေက လက်တွေ့ကျတဲ့ ယူဆချက်ကို ထောက်ခံနေပါတယ်။

တူညီတဲ့ စမ်းသပ်မှုဖြင့် ခွဲခြားထားတဲ့ အိမ်မွေးကြောင် ၂၀ ကို လေ့လာမှုတစ်ခုအရ ငြိမ်သက်စွာ ထိတွေ့ဆက်ဆံမှုတွေဟာ oxytocin မြင့်တက်ပြီး cortisol ကျဆင်းမှုနဲ့ ဆက်စပ်နေပေမယ့် အတင်းအကြပ် ထိတွေ့မှုတွေကတော့ ဆန့်ကျင်ဘက် ပုံစံကို ဖြစ်ပေါ်စေတယ်လို့ တွေ့ရှိရပါတယ်။

တိရစ္ဆာန်ကို သူတို့ စိတ်ကြိုက် ဆုံးဖြတ်ခွင့် ပေးတာဟာ ကြောင်တွေရဲ့ လွတ်လပ်မှုအပေါ် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဟော်မုန်း တိုင်းတာချက်တွေက အမြဲတမ်း ပြသနေတဲ့ အရာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ကြောင် ၃၀ နဲ့ ပိုင်ရှင် ၃၂ ဦး

ပင်မ လေ့လာမှု အပိုင်းနှစ်ခုလုံးဟာ သေးငယ်ပြီး မည်သည့် အဖွဲ့ကမှ မမှန်ဘူးလို့ ဟန်ဆောင်မနေကြပါဘူး။

နဂါဆာဝါ ရဲ့ စာတမ်းမှာ အတိအကျ ကောက်ချက်မဆွဲမီ ပိုမိုကြီးမားတဲ့ နမူနာ အရွယ်အစားနဲ့ အသေးစိတ် လေ့လာမှုတစ်ခု လိုအပ်တယ်လို့ အတိအကျ ဖော်ပြထားပါတယ်။

အိမ်တွင်း အခြေအနေတွေမှာ တံတွေး တိုင်းတာချက်တွေနဲ့ ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ နမူနာ အရွယ်အစား နည်းပါးတဲ့ လေ့လာမှုတွေဟာ လမ်းညွှန်ချက် အဖြစ် ထုတ်ယူဖို့ထက် စောင့်ကြည့်ရမယ့် အချက်ပြမှုတွေကိုသာ ပေးစွမ်းနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါဟာ သုတေသန နယ်ပယ် အသစ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး၊ မှန်ကန်တဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ တိုင်းတာလို့ရတဲ့ အရာတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်နေသော်လည်း ဘာကြောင့်လဲ ဆိုတာကို မည်သူကမှ အတိအကျ မပြောနိုင်သေးတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ကြိုးကိုင် လှည့်စားမှုဆိုတာ မရှိပါဘူး

ဒီသုတေသနနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ရေပန်းစားတဲ့ သတင်းဖော်ပြချက်တွေမှာ သုံးစွဲနေကြတဲ့ စကားလုံးကတော့ ကြိုးကိုင် လှည့်စားမှု ဖြစ်ပြီး၊ မည်သည့် လေ့လာမှုကမှ အဲဒီလို အရာမျိုးကို လေ့လာခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။

လူတယောက်အပေါ် လာထိုင်တဲ့ ကြောင်တကောင်ရဲ့ oxytocin ကို တိုင်းတာတာဟာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုကိုသာ ပြောပြနိုင်တာဖြစ်ပြီး၊ လူတစ်ယောက်ဆီက အပြုအမူကို ဘယ်လို ထုတ်ယူရမလဲဆိုတာကို ရည်ရွယ်ချက်၊ ဗျူဟာ ဒါမှမဟုတ် တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်ရဲ့ စဉ်းစားတွေးခေါ်မှုတွေကို ပြောပြတာ မဟုတ်ပါဘူး။

ကြောင်တစ်ကောင်မှာ စမတ်ကျတဲ့ အစီအစဉ် ရှိတယ်လို့ ယူဆတာဟာ ခွေးတစ်ကောင်မှာ စည်းကမ်းမရှိတဲ့ သစ္စာစောင့်သိမှု ရှိတယ်လို့ ယူဆသလိုမျိုး လူတွေရဲ့ စိတ်ကူးယဉ် ဆေးခြယ်မှုတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး၊ အချက်အလက်တွေက နှစ်ခုလုံးကို ထောက်ခံထားခြင်း မရှိပါဘူး။

ဒါက ဘာကို ထောက်ခံနေသလဲ

လူတွေနဲ့ ကြောင်တွေ အပြန်အလှန် ထိတွေ့တဲ့အခါ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အရာတစ်ခုခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အဲဒါကို နှလုံးခုန်နှုန်း၊ cortisol နဲ့ oxytocin တို့မှာ တိုင်းတာလို့ ရပါတယ်။

အဲဒီ ဆက်ဆံရေးဟာ ပိုင်ရှင်ရဲ့ စိတ်အားထက်သန်မှုထက် ကြောင်ရဲ့ စိတ်ကြိုက် စတင်မှုနဲ့ သည်းခံနိုင်မှုတို့က ပိုပြီး အဓိကကျတဲ့ ပုံစံနဲ့ လည်ပတ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်ရှိ အချိန်မှာတော့ သုတေသီတွေ ကိုယ်တိုင် ရောက်ရှိနေတဲ့ အခြေအနေအတိုင်း စိတ်ချယုံကြည်မှုထက် စိတ်ဝင်စားစူးစမ်းမှုနဲ့ စောင့်ကြည့်တာက အကောင်းဆုံးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

၁၀ မိနစ်ဆိုတာ နှစ်ပေါင်းများစွာ မဟုတ်ပါဘူး

ဧည့်ခန်းထဲမှာ ကုန်လွန်ခဲ့တဲ့ ၁၀ မိနစ်ထက်စာရင် ဒါတွေက နှစ်ပေါင်းများစွာအတွင်း လူတွေရဲ့ ကျန်းမာရေးကို တိုးတက်စေသလား ဆိုတာကတော့ ဒီလေ့လာမှုတွေက အဖြေပေးဖို့ ဒီဇိုင်းဆွဲထားတဲ့ မေးခွန်း မဟုတ်ပါဘူး။