ကျန်းမာရေး | Burma Independent Voice
ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာတာနဲ့အမျှ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ပြင်းထန်ပြီး ကာလရှည်ကြာတဲ့ အပူလှိုင်းဒဏ်တွေဟာ လူသားတွေရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာကျန်းမာရေးကိုတင်မကဘဲ စိတ်ကျန်းမာရေးကိုပါ ဆိုးဆိုးရွားရွား ထိခိုက်စေပြီး အရေးပေါ်ဆေးရုံတက်ရတဲ့အထိ တွန်းပို့နေတယ်လို့ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လေ့လာမှုအသစ်တခုက ဖော်ပြလာပါတယ်။
အထူးသဖြင့် အသက်ကြီးရွယ်အိုတွေနဲ့ လူဦးရေကျဲပါးတဲ့ ဒေသတွေမှာ နေထိုင်သူတွေဟာ ဒီဒဏ်ကို အဆိုးရွားဆုံး ခံစားနေရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလေ့လာမှုကို သြစတြေးလျနိုင်ငံ မိုနက်ရှ်တက္ကသိုလ် (Monash University) က ပတ်ဝန်းကျင်ကျန်းမာရေးနဲ့ ဇီဝစာရင်းအင်းပညာ ပါမောက္ခ ယူမင်းဂူအို (Yuming Guo) က ဦးဆောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၎င်းတို့အဖွဲ့ဟာ ကမ္ဘာ့တိုက်ကြီး ၃ ခုက နိုင်ငံ ၄ နိုင်ငံမှာရှိတဲ့ နေရာပေါင်း ၈၅၂ ခုက ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်ကနေ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွင်း စိတ်ကျန်းမာရေးကြောင့် ဆေးရုံတက်ခဲ့ရတဲ့ မှတ်တမ်းပေါင်း ၂ ဒသမ ၆ သန်းကျော်ကို အသေးစိတ် ဆန်းစစ်ခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ပါမောက္ခ ဂူအိုက “အပူဒဏ်ကြောင့်ဖြစ်တဲ့ နှလုံးနဲ့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာတွေကို လူတွေက အလေးထားကြပေမဲ့ စစ်တမ်းတွေအရ စိတ်ကျန်းမာရေးအပေါ် သက်ရောက်မှုတွေကိုတော့ သမိုင်းတလျှောက် လျစ်လျူရှုခဲ့ကြတယ်” လို့ ပြောပြထားပါတယ်။
သုတေသနပြုချက်တွေအရ အပူလှိုင်းစတင်တဲ့ နေ့မှာတင် စိတ်ကျန်းမာရေးကြောင့် ဆေးရုံတက်ရသူဦးရေ ၃ ရာခိုင်နှုန်းခန့် မြင့်တက်လာခဲ့ပြီး၊ အပူလှိုင်းကျရောက်ပြီး နောက်ထပ် ၉ ရက်တာကာလအတွင်းမှာတော့ ဆေးရုံတက်ရမှု ၆ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးအထိ တိုးပွားလာတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။ စိတ်ကျရောဂါ (Depression)၊ သောကရောက်ခြင်း (Anxiety) နဲ့ အခြားသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနဲ့ အမူအကျင့်ဆိုင်ရာ ဝေဒနာတွေ ခံစားနေရသူတွေဟာ အပူဒဏ်ကြောင့် စိတ်ဝေဒနာ ပိုမိုဆိုးရွားလာကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပူဒဏ်ကြောင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထိခိုက်ရတဲ့ အဓိကအချက်ကတော့ “အိပ်စက်ခြင်း” ကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အပူချိန်မြင့်မားလွန်းတဲ့အခါ ကောင်းကောင်းအိပ်ပျော်ဖို့ ခက်ခဲလာပြီး၊ အိပ်ရေးပျက်ခြင်းဟာ စိတ်ကျရောဂါနဲ့ ဘိုင်ပိုလာ (Bipolar) ဝေဒနာတွေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေတဲ့ အဓိကအကြောင်းရင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါ့အပြင် ပြင်းထန်တဲ့ အပူဒဏ်ဟာ ခန္ဓာကိုယ်ထဲက စိတ်ဖိစီးမှု ဟော်မုန်းတွေကို မြင့်တက်စေပြီး စိတ်ရှည်သည်းခံနိုင်စွမ်းနဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားတွေကို လျော့နည်းစေတာကြောင့် စိတ်ဝေဒနာအခံရှိသူတွေကို ဆေးရုံရောက်တဲ့အထိ ဖြစ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလေ့လာမှုအရ အသက် ၆၅ နှစ်အထက် အသက်ကြီးရွယ်အိုတွေဟာ အပူလှိုင်းဒဏ်ကို အခြားသူတွေထက် ပိုမိုခံစားရတာကို တွေ့ရပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ သက်ကြီးရွယ်အိုတွေရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်ဟာ အပူချိန်ကို လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် မထိန်းညှိနိုင်တော့တာကြောင့်ဖြစ်ပြီး၊ အချို့သောက်သုံးနေရတဲ့ ဆေးဝါးတွေကလည်း ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် လျှော့ချနိုင်စွမ်းကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေလို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ထူးခြားချက်အနေနဲ့ လူဦးရေကျဲပါးတဲ့ ကျေးလက်ဒေသတွေမှာ နေထိုင်သူတွေဟာ မြို့ပြမှာနေသူတွေထက် အပူလှိုင်းဒဏ်ကို ပိုမိုခံစားရတာကို တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်။ ပါမောက္ခ ဂူအိုက “လူဦးရေကျဲပါးတဲ့ ဒေသတွေမှာ နေထိုင်သူတွေဟာ စိတ်ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုနဲ့ အရေးပေါ်ကုသမှုတွေကို ရယူဖို့ ခက်ခဲတာကြောင့် အပူလှိုင်းဒဏ်ကြောင့် စိတ်ဝေဒနာ ပိုမိုဆိုးရွားလာတဲ့အခါ ပိုပြီးတော့ အကာအကွယ်မဲ့ ဖြစ်သွားကြရတယ်” လို့ ရှင်းပြထားပါတယ်။
ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုကြောင့် ကမ္ဘာတဝန်းမှာ အပူလှိုင်းကျရောက်မှုတွေဟာ ပိုမိုကြာရှည်လာပြီး ပြင်းထန်လာနေပါတယ်။ စစ်တမ်းတခုအရ ကမ္ဘာပေါ်မှာ အပူလှိုင်းကြောင့် နှစ်စဉ် သေဆုံးရသူဦးရေ ၁၅၀,၀၀၀ ကျော်အထိ ရှိနေပါတယ်။
ကျန်းမာရေး အာမခံလုပ်ငန်းတခုဖြစ်တဲ့ AXA Health ရဲ့ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဒါရိုက်တာ ဒေါက်တာ ကိုနေး ဟားတား (Dr. Corné Hurter) က အပူလွန်ကဲပြီး စိုထိုင်းဆ မြင့်မားတဲ့ နွေရာသီ ရာသီဥတုကြောင့် ဖြစ်ပွားတတ်တဲ့ “နွေရာသီ ရာသီအလိုက် စိတ်ကျရောဂါ (Summer SAD)” ရဲ့ အဓိက လက္ခဏာတွေကို သတိပြုကြဖို့ တိုက်တွန်းထားပါတယ်။
ယေဘုယျအားဖြင့် ဆောင်းရာသီမှာ စိတ်ကျဝေဒနာ ခံစားရတာ ပိုများတတ်ပေမဲ့၊ ရာသီအလိုက် စိတ်ခံစားမှု မမှန်တဲ့ ဝေဒနာရှင်တွေထဲက ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်ဟာ နွေရာသီမှာ ဒီရောဂါကို ခံစားရလေ့ ရှိပါတယ်။ နွေရာသီမှာ ပြင်းထန်တဲ့ အပူဒဏ်၊ နေ့စဉ်လူနေမှုပုံစံ ပျက်ပြားခြင်းနဲ့ အိပ်ရေးပျက်ခြင်းတွေကြောင့် ဦးနှောက်အတွင်း ဓာတုဗေဒ ပြောင်းလဲမှုတွေ ဖြစ်ပေါ်ကာ စိတ်ကျရောဂါကို လှုံ့ဆော်ပေးသလို ဖြစ်စေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သုတေသနပြုချက်တွေအရ ကာလရှည်ကြာ အပူဒဏ်ခံရခြင်းဟာ စိတ်ဖိစီးမှု၊ သောကရောက်မှုနဲ့ စိတ်တိုလွယ်မှုတွေကို ပိုမိုဆိုးရွားစေရုံတင်မကဘဲ ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး အကျပ်အတည်းတွေကိုပါ ဖြစ်ပွားစေနိုင်ပါတယ်။ ဒါ့အပြင် အပူချိန်ပြင်းထန်လွန်းတဲ့အခါ လူတွေရဲ့ ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ တွေးခေါ်နိုင်စွမ်း၊ မှတ်ဉာဏ်၊ အာရုံစူးစိုက်မှုနဲ့ လုပ်ငန်းခွင် စွမ်းဆောင်ရည်တွေပါ လျော့ကျသွားတတ်ပါတယ်။
စိတ်ကျရောဂါ၊ သောကရောက်သည့်ဝေဒနာ (Anxiety) နဲ့ စိတ်ကွဲရောဂါ (Schizophrenia) စတဲ့ စိတ်ကျန်းမာရေး ဝေဒနာအခံရှိသူတွေဟာ အပူလှိုင်းကာလရှည်ကြာလာရင် ရောဂါလက္ခဏာတွေ ပိုမိုဆိုးရွားလာတတ်ပါတယ်။ ပိုပြီး သတိထားရမယ့်အချက်ကတော့ စိတ်ကျန်းမာရေးအတွက် သောက်သုံးနေရတဲ့ အချို့သော ဆေးဝါးတွေရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အပူချိန်ထိန်းညှိမှုစနစ် (Thermoregulation) ကို အနှောင့်အယှက် ဖြစ်စေတာကြောင့်ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသုတေသန ရလဒ်ဟာ နိုင်ငံတကာက ကျန်းမာရေးကဏ္ဍ အစီအမံတွေအတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ သတိပေးချက်တခု ဖြစ်ပါတယ်။ ဆေးရုံတွေနဲ့ အရေးပေါ်ဌာနတွေအနေနဲ့ အပူလှိုင်းကျရောက်ချိန်မှာ အပူလျှပ်တာ (Heat stroke) နဲ့ ရေဓာတ်ခမ်းခြောက်တာတွေကိုပဲ အာရုံစိုက် ကုသလေ့ရှိပြီး စိတ်ကျန်းမာရေး အရေးပေါ်အခြေအနေတွေကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားလေ့ မရှိကြပါဘူး။ ဒါကြောင့် နောင်ပွင့်လင်းရာသီတွေမှာ အပူလှိုင်းမကျရောက်ခင်ကတည်းက စိတ်ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အရေးပေါ်ကုသမှုနဲ့ ကူညီစောင့်ရှောက်ရေး ဝန်ဆောင်မှုတွေကို စနစ်တကျ ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားဖို့ လိုအပ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း Nature Health ဂျာနယ်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ ဒီသုတေသနက မီးမောင်းထိုးပြနေပါတယ်။
About the Author
